Saaʹmi ouddoummu saakk Säʹmmlai tuõttvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio lopprapoort luõvtemšõddmõõžžâst
Saaʹmi ouddooumaž Veikko Feodoroff saaǥǥvuârr Säʹmmlai tuõttvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio lopprapoort luõvtemšõddmõõžžâst 4.12.2025
Ärvvsaž väʹlddminister Petteri Orpo, ärvvsaž Sääʹmteeʹǧǧ saaǥǥjååʹđteei sâjjsaž Tuomas Aslak Juuso, Säʹmmlai tuõttvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio komissaar, šiõǥǥ kuvddleei,
mõõnni neellj eeʹjj ääiʹj Säʹmmlai tuõttvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio lij kuullâm veiddsânji säʹmmlaid põõrǥeeʹl seʹlvvted tuõttvuõđ. Mij säʹmmla leäʹp vuässõõttâm tän tuõjju aktiivlânji, aalǥ pannååskast huõlǩâni leäp åskkam prosessa da ouddam õlmmsa še loʹsses ǩiõččlâsttmõõžžid, kook täʹbbe luõvtum lopprapoortâst puäʹtte kuâsttjemnalla. Komissio lij õlmstâttam tuejas poodd oʹdinaknallšem pååđčiõlǥtõõzzid, koin puârast puäʹtte ouʹdde ouddmiârkkan mij saaʹmi tuâlʼjõž- da ânnʼjõžääiʹj vueʹjj da tõi čueʹccempääʹiǩ.
Späʹsseb Säʹmmlai tuõttvuõtt- da suåvâdvuõttkomissio komissaarid, leäʹped čuäʹjtam nâânn ääʹšštobddmõõžž da õhttsažtuâjjoodd veiddsõs täävtõõzz čõõđtummšest. Späʹsseb komissio piisarkådda še, leäʹped reâuggam levvjeǩâni da snäätnai tuejj lij leämmaž lossâd da intensiivlaž še. Tij čõnnõõttmõš komissio tuõjju lij leämmaž tuõʹđi ärvvsaž. Tääʹrǩes vueʹssen komissio tuejast lij leämmaž Sääʹm psykososiaalʼlaž tuärj juâǥǥas Uvjj, koon taʹrjjeem tuärj vuäǯǯmõõžž âlgg staaneed puõʹttivuõđâst še.
Håʹt-i komissio tuejj lij puuttmen, tuõttvuõtt- da suåvâdvuõttproseʹss õinn juätkk. Saaʹmi siidsååbbar mâânn lopprapoort da tõn tåimmeʹtǩǩõõzzid tääʹrǩeld čõõđ da ǩiõttʼtââll aaʹššid õutstõõzz seʹst. Čõnnõõttâp saǥstõõllâd ouʹdde puhttum aaʹššin veiddsânji nuʹtt sääʹmõutstõõzzâst ko puki säʹmmlaivuiʹm di veiddsubun lääʹdd õhttsažkååʹddest da täʹrǩstõõllâp jiiʹjjes toiʹmmjummuž še.
Tuäivam, što Lääʹdd riikk da obb lääʹdd õhttsažkåʹdd kooll lopprapoortâst ouʹdde puhttum ǩiõččlâsttmõõžžid – pukin lossjumuš še – da väldd tõid vuâstta tõi õõlǥtem tuõđâsvuõđin da ciʹsttjeeʹl. Tuäivam še, što ouʹdde kaggõõttâm aaʹššin saǥstõõlât õõlmlânji ciʹsttjeeʹl da šiõǥǥ jiõggâst. Eeʹttiǩ-kåʹdd, riikksuåvtõs da riikkvaaldšem toiʹmmjeei lie čooudsââʹjest čuäʹjteʹmmen, koon årra jååʹtted da tåimma ouddmiârkkân obb lääʹdd õhttsažkådda. Vuârdam, što tuʹmmjeei tåimma ooudâsviiǥǥeeʹl, fiʹttjeeʹl tõn vasttõõzz, kååʹtt sij sâjja kollai.
Suåvâdvuõđ raajjmõš säʹmmlai da Lääʹdd riikk kõõskâst õõlǥat, što riikk kuâdd vasttõõzz da lopprapoort tåimmeʹtǩǩõõzz mottje konkreettlaž tåimman. Lij vääžnai, što riikk čuäʹjat, što lij čõnnõõttâm tän proseeʹss juätkkjummša še. Proseeʹss ouddnummuž vuâđđan tän räjja lij leämmaž pâʹjjel halltõspõõʹjid juätkkjam nâânn õhttsažtuejj Lääʹdd riikk, Sääʹmteeʹǧǧ da Saaʹmi siidsåbbar kõõskâst. Juâkksaž halltõsvasttõõzzâst åårram eeʹttiǩ-kåʹddpeällõk lij tuärjjääm tän kuʹǩesäiggsaž tuej – Sipilä halltõõzz pââʹjest jåttjam mandattsaǥstõõllmõõžžin Rinne-Marin halltõõzz pââʹjest tuejjuum komissio piijjâmtuʹmmstõʹǩǩe da ooudårra väʹlddminister Orpo halltõõzz pâjja tän poʹdde, ko komissio lij luõvtam lopprapoortâs miʹjjid komissio piijjâm instituutioid. Späʹsseb Sääʹmteeʹǧǧ da riikksuåvtõõzz eʹtǩǩeeʹjid tän õhttsažtuejast, vueʹrddep nâânn õhttsažtuej täi instituutioi kõõskâst proseeʹss puõʹtti lääuʹǩin še.
Looppâst späʹssbõõžžam säʹmmlaid, leäʹped vuässõõttâm tuõttvuõđ ouʹdde pohttmõʹšše da jiijjâd mainnsid mušttleeʹl leäʹped tuejjääm vuäittmõõžž proseeʹss tän vueʹzz teâuddjummša. Ååʹn lij äiʹǧǧ čuäʹjted, što tät loʹsses proseʹss lij tõõzz čuäʹjtum ååsk ärvvsaž. Lääʹddjânnam riikk âlgg väʹldded vaʹsttõõzz suåvâdvuõđ raajjmõõžžâst da uʹvdded resuursid konkreettlaž tååimi tuejjummša, što säʹmmlai vuäittmõõžž tuõʹllʼjed da viikkâd ooudâs jiiʹjjes ǩiõl da kulttuur lie staanuum puõʹttivuõđâst še.